Informacje prawne

Pracodawca, który nie przestrzega przepisów dotyczących szkolenia w dziedzinie BHP popełnia wykroczenie i podlega karze grzywny od 1.000,00 zł do 30.000,00 zł (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141, Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu Pracy art. 283 §1)
 
W konsekwencji za nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy Polskie prawo oraz orzecznictwo sądowe wyróżnia sankcje: karną, administracyjną, służbową. Zważywszy na pozycję pracodawcy oraz osoby kierującej pracownikami ( w zakładzie pracy może to być m.in. brygadzista, mistrz)  zakres odpowiedzialność za BHP w zakładzie pracy, jest znacznie szerszy niż pracownika. Zgodnie z art 207 Kodeksu Pracy do podstawowych obowiązków pracodawcy należy dbałość o stan bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrona zdrowia oraz życia pracowników.  Pracodawca jest odpowiedzialny za warunki pracy, a niedopełnienie obowiązków pracodawcy jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika (art. 283 §1 Kodeksy Pracy). 

W przypadku gdy kontrola Państwowej Inspekcji Pracy wykaże   uchybienia pracodawcy w zakresie BHP, może nałożyć na niego karę grzywny w wysokości od 1 000zł do 30 000zł. Grzywny nakładane w celu przymuszenia nie mogą przekroczyć łącznie:
kwoty 50 000 zł w przypadku firm nie posiadających osobowości prawnej,
kwoty 200 000 zł w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej. 

Jednorazowa kara grzywny nie może przekroczyć analogicznie jak wyżej 10 000zł oraz 50 000zł.- Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Z 2005r Nr 229, poz 1954 z późn zm.) Wymienione sankcje mają charakter administracyjny.

Odmiennym typem sankcji jest odpowiedzialność karna. 
Tutaj zastosowanie mają przepisy Kodeksu Karnego a w szczególności art 220:

§ 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia
wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie
niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności
do roku.
§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
Pracownicy a także pracodawca są obowiązani do terminowego zawiadamiania organów administracyjnych o wypadku przy pracy, chorobie zawodowej, w przypadku niedopełnienia tych obowiązków, mogą zostać ukaranie karą grzywny w wysokości 180 stawek dziennych bądź karze pozbawienia wolności. Takiej samej karze podlegają osoby odpowiedzialne za prowadzenie dokumentacji np. wypadkowej.

Pracownicy mogą zostać ukarani w przypadku:
Narażenia innego człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. W tym przypadku zostają ukarani przez Sąd karą pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli sprawca czynu  działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. (artykuł 160 Kodeksu Karnego)
Nieumyślnego spowodowania śmierć człowieka W takim przypadku podlegają karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. (art. 155 Kodeksu Karnego)

Pracownik ponosi także odpowiedzialność porządkową za nieprzestrzeganie zasad BHP.
 W przypadku naruszenia przepisów pracodawca może względem pracownika zastosować jedną z poniższych sankcji:
1) Kara upomnienia
2) Kara nagany
3) Kara pieniężna, gdzie kara pieniężna  za jedno przekroczenie nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia, łącznie kary pieniężne nie mogą przekroczyć 10 części wynagrodzenia.
Warto zauważyć, że Kodeks Pracy  wymusza na pracodawcy, przeznaczenia powyższych kar pieniężnych  na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Kara upomnienia oraz nagany musi mieć formę pisemną i może być łączona z karą pieniężną np. pozbawieniem premii. Pracodawca musi określić rodzaj oraz datę naruszenia zasad BHP, musi także poinformować pracownika o możliwości odwołania oraz terminach odwołań. Taka adnotacja musi także znaleźć się w aktach osobowych pracownika (art.  110 Kodeksu Pracy). Kar nie można zastosować po upływie 2 tygodni od powzięciu wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia (art. 109 Kodeksu Pracy). Sankcja nie może być wykonana przed uprzednim wysłuchaniu pracownika. W przypadku niemożności wysłuchania pracownika związanej z jego nieobecnością, bieg terminu 2 tygodniowego musi zostać zawieszony.

Poza Kodeksem Pracy, regulacji dotyczących odpowiedzialności pracodawcy względem pracownika należy także szukać w innych przepisach i ustawach oraz rozporządzeniach np.:

  • Ustawa z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DzU nr. 99, poz. 1001, art. 119-125 z późn. zm.),
  • ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU nr.70, z 2004 r., poz. 335 z późn. zm., art. 12a),
  • ustawa z 24 czerwca 1983 o społecznej inspekcji pracy (DzU nr.35, poz.163, art.22, z późn. zm.),
  • ustawa z 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr.137, poz. 887, art. 98 z  późn. zm.).